Einhverfa.is

Atriðaskrá greina
Þjálfunarleiðir
Snemmtæk íhlutun
Atferlismeðferð
Skipulögð kennsla (TEACCH)
PECS
Vinir Zippýs
CAT kassinn
RPM
Allar síður

Hér er að finna yfirlit yfir helstu þjálfunarleiðirnar sem notaðar eru með einhverfum börnum. 

Flest börn fá annaðhvort atferlisþjálfun eða þjálfun eftir skipulagðri kennslu (TEACCH). Þar að auki eru ýmsar leiðir mögulegar til að aðstoða einhverf börn. 

 

Snemmtæk íhlutun

Snemmtæk íhlutun er mjög mikilvæg fyrir einhverf börn. Snemmtæk íhlutun er það þegar byrjar er að vinna með barnið fyrir sex ára aldur. 

Upplýsingar um snemmtæka íhlutun og hversu mikilvæg hún er má finna hér í glærum frá Tryggva Sigurðssyni, sviðsstjóra á Greiningar- og ráðgjafastöð ríkisins: Snemmtæk íhlutun: fjárfesting til framtíðar

ATFERLISMEÐFERÐ Á ÍSLANDI FYRIR BÖRN MEÐ EINHVERFU OG SKYLDAR ÞROSKARASKANIR

Atferlismeðferð

Atferlismeðferð barna með einhverfu og skyldar þroskaraskanir er afrakstur meira en þriggja áratuga rannsókna á atferlismótun í kennslu þessara barna. Dr. Ivar Lovaas og félagar söfnuðu niðurstöðum rannsókna í atferlisgreiningu og felldu í heildstæða meðferð. Niðurstöður rannsókna á þeirri meðferð mörkuðu tímamót þegar þær voru birtar 1987 (Lovaas, 1987), en þær sýndu fram á verulegar framfarir hjá þeim börnum sem höfðu notið þessarar meðferðar.

Margir atferlisfræðingar vinna á þessu sviði og nýtast niðurstöður úr nýjum grunn- og hagnýtum rannsóknum sífellt til að bæta þær kennsluaðferðir sem notaðar eru. Lovaas ruddi brautina en margir leggja nú hönd á plóginn við að finna betri og árangursríkari leiðir til að kenna börnum með einhverfu.

Í atferlismeðferð eru aðferðir atferlisgreiningar notaðar til að kenna barninu að veita umhverfi sínu meiri athygli og læra af því. Barninu er kennd hegðun sem það hefur að litlu eða engu leyti á valdi sínu, t.d. tal, sjálfshjálp, leikur og félagsleg samskipti. Um leið er lögð áhersla á að draga úr eða uppræta óæskilega hegðun, t.d. þráhyggjukennda hegðun.

Reynt er að gera námið hjá barninu sem skemmtilegast. Mikil áhersla er lögð á að barnið upplifi sem flesta sigra, því er barninu kennt í mörgum litlum skrefum svo að minna verði um mistök. Í upphafi er barninu umbunað fyrir rétta svörun með einhverju sem því líkar, t.d. litlum matarbitum eða drykk. Maturinn eða drykkurinn er notaður til þess að reyna að hafa áhrif á líkurnar á að barnið endurtaki rétta svörun. Eftir því sem þjálfuninni miðar áfram dregur úr nauðsyn þess að nota mat og drykk. Í staðinn er hægt að nota hrós, kitl, klapp og annað sem barninu finnst gaman að.

Í byrjun er barninu yfirleitt kennt í afmörkuðu umhverfi þar sem það er eitt með þjálfara sínum. Þegar barnið hefur náð valdi á tilteknu verkefni er unnið að yfirfærslu, þ.e. barninu er kennt að vinna verkefnið einnig í öðru umhverfi og með öðru fólki. Eftir því sem geta barnsins eykst, fer það smám saman að vinna með öðrum börnum og taka þátt í þeirra vinnu.

Meðferðin fer fram bæði á heimili og í leikskóla eða skóla og taka foreldrar virkan þátt í henni. Hún krefst mikillar vinnu hjá barni, foreldrum og þjálfurum til að sem bestur árangur náist. En vinnan er mjög skemmtileg og skilar sér margfalt til baka!

Meðferðin á Íslandi

Unnið hefur verið við þjálfun nokkurra íslenskra barna í markvissri atferlismeðferð síðan 1995. Núna fær hópur barna á aldrinum 3-7 ára skipulagða atferlismeðferð og nokkur þeirra eru þátttakendur í alþjóðlegri rannsókn sem Ivar Lovaas stendur að (The Multi-Site Young Autism Project). Sigríður Lóa Jónsdóttir, sálfræðingur á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, stjórnar rannsókninni hér á landi. Í þeim tilvikum þar sem börnin eru ekki þátttakendur í rannsókn standa foreldrar þeirra sjálfir að þjálfun með stuðningi leikskóla eða skóla. Sumir þeirra fá einnig aðstoð erlendra ráðgjafa.

Öll börnin eru þjálfuð af foreldrum og þjálfurum, sem oft eru sálfræðinemar eða þroskaþjálfar. Alls vinna um 30 manns við þessa meðferð hér á landi og hefur gengið mjög vel. Árangur meðferðarinnar varð fljótt sýnilegur og mælanlegur og hefur það verið mjög hvetjandi fyrir þá sem að henni standa.

(Unnið með hliðsjón af grein Sigríðar Lóu Jónsdóttur og Önnu-Lindar Pétursdóttur: Atferlismeðferð fyrir börn með einhverfu og skyldar þroskatruflanir. Þroskahjálp, 1. tbl. 1996).

 

Bækur:

C. Maurice, G. Green, S. Luce. (Ritstjórar). (1996). Behavioral Intervention for Young Children with Autism. A Manual for Parents and Professionals. Austin: Pro-Ed.
Yfirgripsmikil handbók fyrir foreldra og fagaðila. Inniheldur lýsingar á kennsluprógrömmum, greinar eftir fagfólk og frásagnir foreldra.

Maurice, C. (1993). Let Me Hear Your Voice. New York: Fawcett Columbine. 
Saga móður tveggja barna með einhverfu sem nutu atferlismeðferðar.
* Bókin hefur verið gefið út víðar, m.a. af Robert Hale forlaginu í London. Í þá útgáfu vantar þó viðauka sem er að finna í bandarísku útgáfunni.

 

Greinar

Demyer, M.K., Hingtgen, J.N., & Jackson, R.K. (1981). Infantile autism reviewed: A decade of research. Schizophrenia Bulletin, 7, 388-451.

Lovaas, O.I. (1987). Behavioral treatment and normal educational and intellectual functioning in young autistic children. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 55, 3-9.

Matson, J.L., Benavidez, D.A., Compton, L.S., Paclawskyj, T., & Baglio, C. (1996). Behavioral treatment of autistic persons: A Review of research from 1980 to the present. Research in developmental disabilities, 17, 433-465.

Sigríður Lóa Jónsdóttir og Anna-Lind Pétursdóttir. (1996). Atferlismeðferð fyrir börn með einhverfu og skyldar þroskatruflanir. Þroskahjálp, 1. tbl. 19 - 29.

Sigríður Lóa Jónsdóttir. (1998). Atferlismeðferð barna með einhverfu - Hagnýt atriði. Umsjón, 20 ára afmælisrit Umsjónarfélags einhverfra, 34-37.

 

Netið

http://members.tripod.com/~RSaffran/index.html
Þessi slóð vísar á ýmsar upplýsingar á netinu um atferlismeðferð fyrir börn með einhverfu.

 

Myndbönd

Behavioral Treatment of Autistic Children. (1990). Focus International

 

Skipulögð kennsla (TEACCH)

TEACCH - er skammstöfun sem stendur fyrir Treatment and Education of Autistic and related Communications Handicapped Children, eða meðferð og kennsla barna með einhverfu og skyldar boðskiptatruflanir.

Hér er um að ræða alhliða þjónustulíkan fyrir fólk með röskun á einhverfurófi og fjölskyldur þeirra. Þjónustan miðast við alla aldurshópa allt frá snemmtækri íhlutun (early intervention) til fullorðins ára. Líkan þetta er upprunnið frá Norður Karólínufylki í Bandaríkjunum, nánar tiltekið frá háskólanum í borginni Chapel Hill. Hugmyndafræði TEACCH var fyrst sett fram árið 1965 af prófessor Eric Schopler þar sem hann lagði til að meðferð einstaklinga með röskun á einhverfurófi yrði sérstaklega sniðin að þörfum þeirra. Lögð er áhersla á einstaklingsmat og út frá því er smíðuð þjálfunar og kennsluáætlun þar sem markvisst er unnið með styrkleika og þá þætti sem styrkja færni, sjálfstæði og áhuga einstaklingsins. TEACCH nálgunin er eins og aðrar íhlutunarleiðir vænlegust til árangurs ef hún er í stöðugri endurskoðun og nær yfir sem flestar aðstæður í lífi viðkomandi einstaklingsins.

Skipulögð kennsla (Structured Teaching) nefnist sú kennsluaðferð sem þróuð hefur verið innan TEACCH-líkansins. Rannsóknir hafa sýnt að skilpulögð kennsla hentar mjög vel einstaklingum með röskun á einhverfurófi. Með því að skipuleggja umhverfið, setja upp dagskrá, vinnukerfi, sjónrænt boðskiptakerfi, og veita yfirsýn yfir það sem er í vændum, hefur áhrifamikil leið verið fundin til að auka færni barna með röskun á einhverfurófi og gera þau færari um að framkvæma hluti án stuðnings frá öðrum. Þessir áhersluþættir eru sérstaklega mikilvægir vegna þess að allt of oft fær barnið ekki tækifæri til að virkja sjálfstæði sitt í mismunandi aðstæðum vegna skorts á frumkvæði.

Einstaklingskennsla er mjög mikilvægur þáttur í dagsskipulaginu til að barnið geti tileinkað sér nýja færni. Þá færni þarf barnið að geta yfirfært á aðrar nýjar aðstæður. Mörg börn með röskun á einhverfurófi geta vel nýtt sér kennslu í almennum skólum, meðan önnur þurfa á sérhæfðari úrræðum að halda þar sem umhverfi og námsefni er aðlagað sérstaklega að þörfum hvers og eins. Skipulagða kennslu er hægt að framkvæma hvar sem er og við hvaða aðstæður sem er.

TEACCH-modelið leggur áherslu á samfellda þjónustu alla ævi. Meginmarkmiðið er ávallt að einstaklingurinn lifi sjálfstæðu og innihaldsríku lífi og aðlagist samfélaginu eins vel og kostur er.

 

Texti fenginn hér af vefsíðu Greiningar- og ráðgjafastöðvar ríkisins: TEACCH

PECS

PECS (The Picture Exchange Communication System) er myndrænt boðskiptakerfi sem aðallega hefur verið notað með börnum með einhverfurófsröskun, sem hafa takmarkaða eða enga boðskiptafærni og búa ekki yfir færni til að nota talmál til að tjá sig

Texti fenginn hér af síðu Greiningar- og ráðgjafastöðvar ríkisins: PECS

Vinir Zippýs

Vinir Zippýs er kennsluefni fyrir sex og sjö ára börn sem á að kenna þeim að takast á við erfiðleika og búa þau þannig undir að takast á við erfiðleika og vandamál síðar í lífinu. Upplýsingar um vini Zippýs er að finna á vef Lýðheilsustöðvar: Vinir Zippý

CAT kassinn

CAT-kassinn er kjörinn fyrir foreldra, kennara og annað fagfólk sem starfa með börnum, unglingum og fullorðnum, þar sem markmiðið er að auka skilning þeirra á sjálfum sér og öðrum, skilja eigin hegðun ásamt því að byggja upp betri félagsleg samskipti. (Tekið af vefsíðu CAT-kassans). 
CAT-kassinn á íslensku

Rapid Prompting Method

Upplýsingar um RPM:
HALO Clinic þar sem Rapid Prompting Method er nýtt.
Glærur frá fyrirlestri Ástu Birnu Ólafsdóttur 16.4.09

Bækur um Rapid Prompting Method og bækur Titos eru til útláns á skrifstofu Umsjónarfélags einhverfra. 

Hér er tengill á rannsókn sem gerð var um aðferðina: http://www.frontiersin.org/Educational_Psychology/10.3389/fpsyg.2012.00012/abstract#

Tengiliðir:
Ásta Birna Ólafsdóttir  Þetta tölvupóstfang er varið gegn ruslpóstsþjörkum, Þú verður að hafa JavaScript virkt til að sjá það. " data-mce-href="mailto: Þetta tölvupóstfang er varið gegn ruslpóstsþjörkum, Þú verður að hafa JavaScript virkt til að sjá það. "> Þetta tölvupóstfang er varið gegn ruslpóstsþjörkum, Þú verður að hafa JavaScript virkt til að sjá það.